PARTİLERİN SEÇİM ÖNCESİ BİRLEŞMELERİ VE SİNERJİ

Kaynak : www.mahmutozdemir.com
Yazar : Mahmut Özdemir
Yayinlanma Tarihi : 26.09.2009


  
Seçim Öncesi Parti Birleşmeleri ve Seçim İşbirliği

Bugün siyaset sahnesinde partilerin, birleşme çabalarına girdikleri görülmektedir.


Bir tarafta ANAP ile DYP birleşirken, diğer tarafta CHP ile DSP seçim işbirliği yapmaktadır. Ayrıca BBP ile Saadet Partisi’nin görüştükleri, basına yansımaktadır. Bu üç bloktan birisine entegre olma girişimleri de işitilmektedir.

Seçim öncesi parti birleşmeleri ve seçim işbirliği çabalarının nedeni, yüksek baraj ve seçim sisteminin partilere getirdiği önemli risk korkusudur. Riskten korunmanın yanında, önemli sinerji oluşturma istekleri, partileri istemeseler de birbirine yaklaştırmaktadır.

Sinerji

Sistemler yaklaşımında kullanılan sinerji kavramı, alt sistemlerin bir araya gelerek ve bütün oluşturarak elde edecekleri sonuçların toplamının, ayrı ayrı elde edecekleri sonuçların toplamından, her zaman daha büyük olmasını ifade eder. Yaygın olarak verilen örneğe göre matematik’te 2+2=4 iken, sosyal bilimlerde 2+2= 5 veya daha fazla olabilir. Beklenen sonuçtan daha büyük sonuçların elde edilmesi, olumlu sinerjiyi ifade eder. Beklenenden küçük sonuçlar ise olumsuz sinerji demektir.

 

Matematikte 18 sayısını ikiye bölerseniz 9 olur. Ancak sosyal bilimlerde 18 sayısını ikiye böldüğünüz zaman sayılardan birisi 14, diğeri 17 olabilir.

Bir başka örnek ise, matematikte 1+1=2 eder iken, sosyal bilimlerde 1+1=2 etmez.

Siyasette Olumlu ve Olumsuz Sinerji Örnekleri

Siyaset alanında olumlu ve olumsuz sinerjiye örnek vermek gerekirse;  1999 Seçimlerinde %16 oy alan Fazilet Partisi ikiye bölündüğünde, matematik olarak %8 ve %8 olması gerekirdi. Oysa siyasetin uygulamasında öyle olmadı. 2002 Seçimlerinde yerine kurulan Saadet Partisi %3 ve AK PARTİ %34 oy alarak toplam %37 oldu. Her ikisi de barajın altında kalacağı beklenirken, birisi barajın altında kaldı; diğeri iktidara gelecek kadar oy aldı.

% 9,5 oy oranına sahip olan DYP ile %5 oyu olan ANAP, birleştiği zaman % 14’ lük bir sonuç beklememek gerekir.

Aynı şekilde %18 oy alan CHP ile %2 oy alan DSP birleşerek %20’ye ulaşamayabilir.

Seçim Sistemi

Seçim sistemindeki yanlışlar ve yüksek barajlar nedeniyle çoğu partiler, seçim sürecine girmeden önce birleşmeyi düşünmedikleri halde, seçim kararı alındıktan sonra, %10 barajını tek tek aşmalarının mümkün olmayacağı gerçeği ile karşılaşınca, zorunlu birleşmelere gitmektedir.

 

2839 Sayılı Seçim Yasasının 16. Maddesinde: “Siyasi partiler anlaşarak müşterek liste halinde aday gösteremezler.” İfadesine göre, bu tür zorunlu birleşmelerin yasalara aykırı olduğunu bilmek gerekir. Sonunda belki yasalara aykırılık işlemi yapılmayabilir ama halk, seçimde gerekli karşılığı verecektir.

Seçimlerden hemen önce, partilerin yasal olmayan birleşmeleri, seçim sonuçlarının şimdiden meşruiyet tartışmasına yol açacak durumdadır. Bu, ayrı bir konudur. Şimdi üzerinde durulması gereken husus, birleşen partilerin arzu ettikleri sinerjiyi elde edip edemeyecekleridir.

Bu birleşmelerden herkes olumlu sinerjiler beklemektedir. Oysa her zaman olumlu sinerji değil; bazen da olumsuz sinerji ortaya çıkabilmektedir.

ANAP-DYP Birleşmesi (Muhtemelen DP), bekledikleri en az %14 oyu alamayacak; olumlu sinerjiyi elde edemedikleri gibi, belki de ikisi birlikte barajın altında kalabilecektir.

CHP-DSP Seçim İttifakı da bekledikleri %20 oyu alamayacak; olumlu sinerjiyi elde edemedikleri gibi, belki de ikisi birlikte barajın altında kalabilecektir.

% 10 Seçim Barajı ve Muhtemel Seçim Sonucu

Türk Siyasi Hayatı, 12 Eylül’den sonra planlanmak istendi ama kısa süre sonra planlandığı gibi olmadığı ortaya çıktı.

1983’den sonrası için hazırlanan Seçim Yasası’nda %10 barajı, “Sağ”, “Sol” ve “Orta Yol” gibi üç partinin bulunacağı bir siyasi tablo için öngörülmüştü. Oysa bugün 55 parti var. Bunların 17 tanesi, seçime girmektedir. Bütün oylar 17 partiye ortalama eşit dağıldığında, temsil edilemeyen seçmen kitlesi çok büyüyecektir. Barajı aşan partilerin sayısı çok azalacaktır. Sadece bir partinin barajı aşması durumunda bütün milletvekillerini çıkarabileceği ihtimali, sistem için büyük bir tehlike olarak durmaktadır.

Seçim sonucu herhangi bir partinin lehine veya aleyhine olsa da, bunun siyasal sistem için önemli bir tehlike olacağı kesindir.

( 25 Mayıs 2007-ANKARA )
.
.
.
Prof. Dr. Mahmut ÖZDEMİR
www.mahmutozdemir.com
e mail: mahmudoz@hotmail.com